Αντι-ιστορία της granola!

…ή αλλιώς: Πώς ένα θεραπευτικό παρασκεύασμα για δυσκοίλιους ασθενείς κατέληξε να πουλιέται ως υγιεινό πρωινό για fit ανθρώπους!

Διάλεξα να ξεκινήσω έτσι για αλλαγή και να σας κάνω να δείτε την ιστορία από μία άλλη οπτική! Και οκ, γιατί ήθελα να κάνω κάτι διαφορετικό, να μη βαριέμαι ούτε εγώ που γράφω, αλλά ούτε και εσείς που με διαβάζετε!

 

Η Granola αξίζει να παρουσιαστεί όπως πραγματικά ήταν, σαν ένα φαρμακευτικό μπισκότο για δυσκοίλιους ασθενείς του 19ου αιώνα.

Ναι, η “υγιεινή” Granola γεννήθηκε σε σανατόρια, όχι σε yoga retreats, τότε που το και καλά wellness σήμαινε να πας επιτέλους τουαλέτα χωρίς να σε χειροκροτήσει το ιατρικό προσωπικό, αν δεν είχες πάει τουαλέτα από το προηγούμενο Πάσχα ξέρω γω…

Εντάξει. Περίπου. Υπερβάλλω.

Σε κάποια φάση έψαξαν τρόπο να βγάλουν λίγα λεφτά παραπάνω και, voila,  το marketing entered the picture και είπε “ας το πουλήσουμε σαν superfood, κανείς δε θα καταλάβει τίποτα αν κάνουμε σωστό promotion!”

…και φυσικά, κανείς δεν το κατάλαβε. Γιατί αν πληρώσεις κάτι χρυσάφι, όλοι ξέρουμε ότι είναι αυτόματα καλό. Τι, όχι;

Κι έτσι, έναν αιώνα μετά, τη βρίσκεις στα ράφια με τα wellness προϊόντα, δίπλα σε κάτι σπόρους που δε μπορείς να προφέρεις.  Το πρώην μπισκότο της δυσκοιλιότητας έκανε καριέρα ως σύμβολο υγείας, και είναι ίσως η πιο πετυχημένη διατροφική μεταμφίεση μετά τη βρώμη. Τη βρώμη!!  Την τροφή για άλογα! Ας μην πιάσω τη βρώμη όμως… Και αυτή έχει θέση στην ιστορία της Granola, αλλά αργότερα. Γι’ αυτό φταίνε οι hippies.

Peace, love and ΒΡΩΜΕΡΗ ΒΡΩΜΗ.

Έχει πολλούς που την αγαπούν, ας μην τους καταστρέψω την αυταπάτη.

Πάμε λοιπόν να αναλύσουμε το πιο πετυχημένο rebranding της δυσκοιλιότητας στην ιστορία της διατροφής.

Ο Dr. Jackson και το τούβλο από σιτάρι anno 1863.

(Σαν επεισόδιο από Harry Potter ακούγεται αυτό…) 

Ο Dr. James Caleb Jackson, ένας γιατρός με εμμονή στην καθαρή ζωή, αποφάσισε να θεραπεύσει τους ασθενείς του, όχι με φάρμακα, αλλά με ένα φαγητό που δεν τρώγεται, όπως τα περισσότερα φαγητά που λένε κάνουν καλό στην υγεία μας.

Έψησε ολόκληρο αλεύρι σίτου, αλλά δεν ήταν το αλεύρι όπως το ξέρουμε σήμερα, αλλά ολόκληρο αλεσμένο σιτάρι, δηλαδή ολικής άλεσης χωρίς καμία επεξεργασία. Μμμμ…γευστικότατο άχυρο. Πήρε δηλαδή το σιτάρι, το άλεσε χοντροκομμένα, το ανακάτεψε με νερό, το έψησε μέχρι να γίνει ξερό φύλλο και μετά το έσπασε σε μικρά κομμάτια, σαν αποξηραμένο porridge.

Αυτό το προϊόν το ονόμασε Granula γιατί η λέξη αηδία δεν ήταν πρέπον όνομα το 1863.
Ουσιαστικά, ήταν ψημένος και αποξηραμένος χυλός από ολικής αλέσεως σιτάρι.

Η διαδικασία αφαίρεσης της υγρασίας το έκανε τόσο σκληρό που αν δεν το μούλιαζες στο γάλα για 12 ώρες, το μόνο που θεράπευε ήταν η ανάγκη για οδοντίατρο.

Κι όμως, το πουλούσε ως θεραπευτικό, και οκ, στην τουαλέτα όντως πήγαινες. Παρότι δεν ήταν το πιο λαχταριστό προϊόν στον κόσμο, θεωρήθηκε επαναστατικό για την εποχή.

Ο Kellogg και η Μεγάλη Κλοπή anno 1877.

Αυτή η σαπουνόπερα είναι μια μικρή βόμβα υποκρισίας ντυμένη με δημητριακά.

Ο Dr. John Harvey Kellogg, ο γιατρός του σανατορίου Battle Creek στο Μίσιγκαν, είχε εμμονή με τη σωφροσύνη και τη σωματική καθαρότητα.

Ήταν αυστηρός χορτοφάγος, λάτρης των κλυσμάτων και της σιωπής, και πεπεισμένος ότι κάθε μορφή ηδονής, από το σεξ μέχρι το φαγητό, ήταν πύλη προς τη διαφθορά. Έτσι αναζητούσε τρόπους να κάνει το φαγητό όσο πιο άγευστο και τιμωρητικό γίνεται.

Ο Kellogg, βλέποντας την επιτυχία του Jackson, αποφάσισε να αντιγράψ.. εννοώ να εμπνευστεί. Έφτιαξε κι εκείνος μία Granula, ίδια συνταγή, ίδιο concept, ίδια φιλοσοφία. Καμία εφευρετικότητα.

Ο Jackson φυσικά δεν ενθουσιάστηκε.

Τον μήνυσε για κλοπή εμπορικού σήματος και κέρδισε.

Ο Kellogg, πεισματάρης, και μάλλον χωρίς αίσθηση ντροπής, με τη χαρακτηριστική αλαζονεία του θεόσταλτου γιατρού, δεν πτοήθηκε!! Απλώς άλλαξε ένα γράμμα: το “Granula” έγινε “Granola”. Και με ένα γράμμα διαφορά, γεννήθηκε η πρώτη παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων στην ιστορία των δημητριακών, η πρώτη νομικά καταγεγραμμένη κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας στη βιομηχανία τροφίμων και το πρώτο υγιεινό brand δημητριακών.

Η ειρωνεία; Ο Kellogg δεν πλούτισε τόσο από τη Granola όσο ο μικρότερος αδελφός του, ο Will Keith Kellogg, που πήρε την ίδια ιδέα, πρόσθεσε ζάχαρη, την έκανε Corn Flakes και έχτισε τη βιομηχανία των πρωινών δημητριακών.

Για δεκαετίες, η granola παρέμεινε αυτό που ήταν: φαγητό νοσοκομείου.
Σερβιριζόταν δίπλα σε άγευστα βραστά λαχανικά και σε θεραπευτικά λουτρά, σε ανθρώπους που θεωρούσαν πως η απόλαυση είναι αμαρτία.

Η granola τότε δεν είχε μέλι, δεν είχε ξηρούς καρπούς, δεν είχε τίποτα. Ήταν απλώς η αποτύπωση της διατροφικής κατάθλιψης του 19ου αιώνα σε μορφή δημητριακού.

Μετά τον πόλεμο, η granola πέρασε δεκαετίες αφάνειας.

Ώσπου ήρθαν οι hippies των ‘60s με τις μποέμ φαντασιώσεις τους για φυσικότητα, επιστροφή στη φύση, και έψαχναν τρόπους να απορρίψουν τη βιομηχανία τροφίμων και να φτιάξουν τα πάντα από την αρχή.

Κάποιος έψησε βρώμη με μέλι και σταφίδες και την ονόμασε Granola, χωρίς να έχει ιδέα ότι υπήρχε ήδη. Λες και δεν ήταν αρκετά καταθλιπτική η Granola όπως ήταν, τσουπ και η βρώμη.

Τους βγήκε νόστιμο. Προφανώς, είχε μέλι.  Έτρωγαν Granola σε κοινόβια, σε κάμπινγκ, στα φεστιβάλ, ήταν σύμβολο αντικαπιταλισμού! Ήταν το φαγητό του free spirit.

Αλλά ήρθε το 1972, και η General Mills μυρίστηκε λεφτά. Αποφάσισε να δημοκρατικοποιήσει τη Granola.

Δηλαδή, να τη βάλει σε κουτί, να τη ρίξει μέσα σε σιρόπι καλαμποκιού, φοινικέλαιο και ζάχαρη, να της δώσει όνομα της φύσης –Nature Valley- και να τη σερβίρει στις μάζες.

Η Granola έγινε το πρώτο junk food στην ιστορία που διαφημίστηκε ως υγιεινό.

Το τρόφιμο που ξεκίνησε ως αντικαπιταλιστικό σύμβολο, κατέληξε να πουλιέται στα ράφια του σουπερμάρκετ από την πολυεθνική που προσωποποιούσε ό,τι οι hippies μισούσαν.

Η Granola της Silicon Valley.

Όταν το wellness έγινε brand,

Μετά τα ‘80s, όπου όλα έπρεπε να είναι fat-free και γεμάτα ζάχαρη, ήρθε η δεκαετία των ‘90ς με τη νέα της εμμονή, το wellness. Οι εταιρείες κατάλαβαν ότι ο κόσμος δεν ήθελε απλώς να φάει, ήθελε να νιώσει καλά με τον εαυτό του ενώ το έκανε.

Η granola των hippies, ποτισμένη με corporate marketing, αναστήθηκε στα ράφια με ετικέτες όπως organic, natural, artisan, whole grain. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες Granola είχαν περισσότερη ζάχαρη από ένα Snickers.

Στη δεκαετία του 2000, η Silicon Valley ανέλαβε να δώσει τη μοντέρνα εκδοχή της απάτης χωρίς ζάχαρη, αλλά με σιρόπι ρυζιού, αγαύη, φυσικά γλυκαντικά, δηλαδή ζάχαρη με άλλο όνομα, που το ζούμε και σήμερα με πολλά προϊόντα! Same shit, different name.

Κι έτσι, φτάσαμε εδώ…

Από τον Jackson που ήθελε να ταΐσει τους ασθενείς του κάτι υγιεινό,
στον Kellogg που ήθελε να κόψει την ηδονή από τη ρίζα,
στη General Mills που ήθελε απλώς να πουλήσει κουτιά,
μέχρι τις startup που πουλάνε συνειδητή ζάχαρη με granola essense.

Η Επιστροφή της Λογικής (2010s–σήμερα)

Κάπου ανάμεσα στα detox smoothies και τα superfoods με 25 γραμμάρια ζάχαρη ανά μερίδα, κάτι άρχισε να αλλάζει. Οι άνθρωποι, όχι όλοι, αλλά αρκετοί, ξύπνησαν.

Άρχισαν να διαβάζουν ετικέτες, να συνειδητοποιούν ότι το φυσικό δε σημαίνει και υγιεινό.

Άρχισαν να φτιάχνουν grain-free granola με ξηρούς καρπούς, σπόρους, καρύδα, χωρίς ζάχαρη.

Η κέτο, η paleo και οι low-carb κοινότητες ξανάπιασαν το νήμα από την αρχή: δημιούργησαν grain-free granola, φτιαγμένη από ξηρούς καρπούς, σπόρους, καρύδα, γλυκαντικά χωρίς ινσουλινικό αντίκτυπο, δηλαδή ό,τι θα έπρεπε να ήταν εξ αρχής. Έφτιαξαν ξανά αυτό που ήταν στην αρχή η ιδέα: ένα πραγματικό, θρεπτικό, ενεργειακό μείγμα.

Κι έτσι, μετά από ενάμιση αιώνα διατροφικής τρέλας, η granola ξαναβρήκε το λόγο ύπαρξής της.

Όχι για παιδιά με cartoon στο κουτί,
αλλά για ενήλικες που προτιμούν να ξέρουν τι τρώνε και γιατί.

Η ιστορία της Granola είναι η ιστορία του πώς η βιομηχανία πήρε ένα φαγητό χωρίς γεύση, του έδωσε μάρκετινγκ και το βάφτισε υγεία.
Κι αν υπάρχει ένα μάθημα σ’ αυτό, είναι το εξής:

Η Granola δεν ήταν ποτέ φυσική τροφή.

Ήταν απλώς η πιο επιτυχημένη μεταμφίεση ζάχαρης στην ιστορία.

Κι αν κάτι μένει από αυτή την αντι-ιστορία, είναι πως η υγιεινή διατροφή δεν ξεκίνησε από έμπνευση αλλά από δυσκοιλιότητα, εμμονή και μάρκετινγκ.

Κι αν θέλεις να τη φας χωρίς να γίνεις μέρος του αστείου, φτιάξε τη δική σου.
Χωρίς δημητριακά, χωρίς ζάχαρη, χωρίς ψευδαισθήσεις.
Το πραγματικό wellness δεν είναι στο κουτί, είναι στο να ξέρεις τι δεν αγοράζεις.

Και κάπου εδώ μπαίνει αυτή η συνταγή.

Όχι γιατί χρειάζεται άλλη μια granola ο κόσμος,
αλλά γιατί ήρθε η ώρα να φτιάξεις μία που δε λέει ψέματα.

Χωρίς δημητριακά, χωρίς ζάχαρη, χωρίς marketing, εκτός από το δικό μου σπρώξιμο. 😜
Μόνο γεύση, θρεπτικά και λίγο attitude. Χωρίς γαλακτοκομικά, χωρίς αυγά.

Γίνεται και με σκούρο λιναρόσπορο αλλά σε γεύση είναι καλύτερος ο ξανθός.

Γεύσεις έχει πολλές, η φαντασία σου είναι the limit. Έβαλα λίγες εδώ

Γιατί αν είναι να τρως granola,
τουλάχιστον ας μην σε κοροϊδεύει.

Enjoy!